Amnesty International növbəti hesabatını yayaraq Azərbaycanda insan hüquqlarının vəziyyəti, o cümlədən ifadə azadlığı, birləşmək və dinc toplaşmaq hüquqlarının yersiz məhdudlaşdırılması ilə bağlı narahatlığını ifadə edib.

Hesabatda hüquq müdafiəçilərinə və jurnalistlərə qarşı repressiyalar, ölkədə insan hüquqlarının müstəqil monitorinqi və hesabatının effektiv şəkildə qadağan edilməsi məsələləri yer alıb.

Sənəddə vurğulanır ki, ədalətli məhkəmə hüquqlarının pozulması və məhkəmədən siyasi məqsədlərlə istifadə geniş şəkildə yayılıb.

Eyni zamanda, hüquq müdafiəçilərinin və hökumətin tənqidçilərinin – Anar Məmmədli, Qubad İbadoğlu, Tofiq Yaqublu, Rüfət Səfərov, İqbal Əbilov və Bəhruz Səmədovun əsassız həbs edildiyi bildirilir.

Həmçinin, bu yaxınlarda “Meydan TV”nin altı jurnalistinin həbs edilməsindən bəhs edilir.

Məruzənin digər bir hissəsi məhbuslara qarşı işgəncə, amansız rəftar və tibbi yardım göstərilməsindən imtinaya həsr olunub.

“Həbs yerlərində işgəncələr və digər amansız rəftar növləri geniş yayılıb, bunlar polis və istintaq orqanlarının əməkdaşları tərəfindən törədilir. Müstəqil şikayət mexanizmi, həmçinin qurbanların ədalətli məhkəmə və səmərəli müdafiə vasitələrinə çıxışı yoxdur.

Hökumətin demək olar ki, bütün tənqidçiləri həbsxanada işgəncə və amansız rəftar haqqında məlumat verir. Bu şikayətlər səmərəli şəkildə araşdırılmır”, sənəddə bildirilir.

Nümunə kimi “Abzas Media”nın jurnalistləri Sevinc Vaqifqızı və Nərgiz Absalamovaya qarşı təzyiqdən bəhs edilir.

“Həbs edilmiş bir neçə jurnalist və fəalın səhhətlərində ciddi problemləri var və onlara zəruri tibbi yardımın göstərilməsindən imtina edilir”.

Amnesty İnternational Azərbaycanda toplaşmaq azadlığının məhdudlaşdırılmasına da diqqət çəkir, “on ildən çoxdur ölkədə dinc etirazların faktiki olaraq qadağan edildiyini” qeyd edir.

Təşkilat bildirir ki, Azərbaycanda insan hüquqları sahəsində vəziyyətin yaxşılaşmasının heç bir əlaməti yoxdur.

Sənəddə beynəlxalq ictimaiyyətə “Azərbaycanda insan hüquqlarının sistemli və ciddi pozuntularını qətiyyətlə pisləmək” çağırışı yer alıb.

Azərbaycan höküməti nə deyir ?

Azərbaycan hökuməti hələlik bu hesabata münasibət bildirməyib. Ancaq rəsmi Bakı bir qayda olaraq, beynəlxalq insan haqları təşkilatlarının hesabatlarındakı tənqidləri qəbul etmir və qərəzli adlandırır.

Vətəndaş Hüquqları İnstitutunun rəhbəri Bəşir Süleymanlı Amerikanın Səsinə müsahibəsində 2024-cü ildə Azərbaycanda insan hüquqları sahəsində vəziyyəti şərh edərkən bildirib ki, ötən il insan hüquqları baxımından çox ağır il olub.

Onun fikrincə, insan hüquqları, vətəndaşların konstitusion hüquqlarının fundamental olaraq realizə olunması ilə bağlı ciddi problemlər mövcuddur.

“Burada həm hərəkət azadlığı ilə bağlı, bilirsiniz ki, artıq beş ildir ölkədən insanların çıxışı ilə bağlı problemlər var. Bunu ört-basdır etmək mümkün deyil. Hətta hökumətin özü də dəfələrlə etiraf edib ki, sərhədlər bağlıdır. Bu da insanların hərəkət hüquqlarının pozulmasıdır. O cümlədən, digər hüquqlarla bağlı, xüsusən fundamental azadlıqlarla bağlı, toplaşmaq, birləşmək hüququnun pozuntusu ilə bağlı problemlər qalmaqdadır. Təbii ki, hökumət bu problemlərin olduğunu ya inkar edir və yaxud, bəzən dolayısı yolu ilə təkzib etməyə çalışır”, o qeyd edib.

Yerli və beynəlxalq insan hüquqları təşkilatları fəalların və jurnalistlərin həbsini siyasi motivli hesab edir, hökumətin 2023-cü ilin noyabrından başlayaraq ölkədəki tənqidi səslərə qarşı “misli görünməmiş repressiyalar” həyata keçirdiyini vurğulayır.

Amerikanın Səsi 

Fazil Qasımov

Yanvarın 24-də Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində İstanbul Universitetinin doktorantı Fazil Qasımov və onunla birgə ittiham olunan Anar Əliyev barəsində keçirilən məhkəmə iclasından sonra Anar Əliyevin Fazil Qasımovu təhdid etdiyi bildirilir.

“Fazil bu gün zəng etmişdi. O dedi ki, dünən məhkəmədən sonra Anar Əliyev ona vəkillərindən imtina etməsi üçün təhdid edib. Deyib ki, əgər vəkillərindən imtina etməsə Fazili fiziki zorakılığa məruz qoyacaq. Özü olmasa da Fazilin qanını tökdürüb məhv edəcəyi ilə hədələyib”, hazırda 1 saylı Bakı İstintaq Təcridxanasında saxlanılan Fazil Qasımovun qardaşı Nazim Qasımov yanvarın 25-də onunla telefon danışığından sonra Amerikanın Səsinə bildirib.

Nazim Qasımov qardaşının həyatından narahatdır və bu barədə müvafiq orqanlara şikayət ünvanladığını bildirib.

Nazim Qasımovun qardaşının telefon danışığı zamanı dedikləri barədə Amerikanın Səsinin sorğusuna Penitensiar Xidmət hələ cavab verməyib.

Vəkil Fuad Ağayev Amerikanın Səsinə deyib ki, Fazil Qasımova qarşı hər hansı fiziki və ya psixoloji zorakılıq hərəkətləri baş verəcəyi təqdirdə məsuliyyət tam olaraq Penitensiar Xidmətin və bilavasitə 1 saylı Bakı İstintaq Təcridxanasının rəhbərliyinin üzərində düşür.

Türkiyədə yaşayan Qasımov 2023-cü il avqustun 8-də İstanbulda həbs olunaraq Azərbaycana gətirilib. Fazil Qasımov Qubad İbadoğluna qarşı qaldırılmış cinayət işinin istintaqı çərçivəsində saxlanılıb və Cinayət Məcəlləsinin 204.3.1-ci (satış məqsədi ilə hazırlama, o cümlədən saxta pul və ya xarici valyuta əldə etmə və ya satma – eyni əməllər mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə) maddəsi ilə ittiham olunur.

Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 204.3.1-ci (satış məqsədi ilə hazırlama, o cümlədən saxta pul və ya xarici valyuta əldə etmə və ya satma – eyni əməllər mütəşəkkil dəstə tərəfindən törədildikdə), 167-3.1-ci (dini ekstremist materialları, yəni dini ekstremist fəaliyyəti həyata keçirməyə çağıran və ya belə fəaliyyəti əsaslandıran, yaxud belə fəaliyyətin zəruriliyinə bəraət qazandıran materialları hazırlama, saxlama və ya yayma) maddələri ilə ittiham olunan Qubad İbadoğlu ötən ilin iyulunda həbs edilib və aprelin 22-nə qədər həbsdə qalıb.

Çoxsaylı yerli və beynəlxalq çağırışlardan sonra aprelin 22-də İbadoğlunun həbsi ev dustaqlığı tədbiri ilə əvəz edilib.

Mayın 21-də isə ev dustaqlığı müstəntiqin qərarı ilə polisin nəzarətinə verilmə ilə əvəz olunub və iş üzrə istintaqın müddəti daha 3 ay (avqustun 20-dək) uzadılıb. Bununla yanaşı, iyulun 29-da İbadoğlu ilə bağlı istintaq qeyri-müəyyən müddətə dayandırılıb. Lakin o, həftədə iki dəfə polisdə qeydiyyatdan keçir, ölkədən çıxışına qadağa qoyulub.

İbadoğlu ona qarşı ittihamların əsassız və siyasi olduğunu, fəaliyyətinə görə cəzalandırıldığını qeyd edir.

Hazırda Fazil Qasımovun cinayət işi Qubad İbadoğlunun cinayət işindən ayrı icraata götürülüb. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində hakim Mahirə Kərimovanın sədrliyi ilə Fazil Qasımov və Anar Əliyevin cinayət işi üzrə məhkəmə prosesi davam edir.

Fazil Qasımov 2024-cü ilin iyunundan həbsdə aclıq aksiyası keçirir, yalnız maye qəbul edir.

Yaxınlarının bildirdiyinə görə, vaxtaşırı bal ilə maye qarışığı qəbul elədiyinə görə orqanizm 6 aydan çox davam edən aclığa tab gətirə bilib.

2024-cü ildə Azərbaycanda insan hüquqları ilə bağlı vəziyyət jurnalistlərə, fəallara və dindarlara qarşı repressiyaların artması ilə xarakterizə olunub.

Bu barədə “Müdafiə Xətti” hüquq müdafiə təşkilatının illik hesabatında deyilir.

Sənədi yanvarın 24-də bu qurumun üzvü, hüquq müdafiəçisi Zəfər Əhmədov təqdim edib.

Sənəddə deyilir ki, 2024-cü ildə də əvvəlki illərdə olduğu kimi, bir çox hallarda ölkə Konstitusiyasının, İnsan Hüquq və Azadlıqların Müdafiəsi haqqında Konvensiyanın, İnsan Hüquqları haqqında Ümumi Bəyannamənin, Mülki və Siyasi Hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın tələbləri əsasən gözlənilməyib, insan hüqüqları, xüsusilə siyasi azadlıqlar kobud surətdə pozulub.

“2024-cü ildə ölkədə yığıncaqlar və sərbəst toplaşma azadlığı bir anlayış olaraq aradan qaldırılıb, müxtəlif kateqoriyaya məxsus şəxslərin sosial tələblər və məmur laqeydliyinə qarşı dövlət idarələrinin qarşısında etiraz aksiyaları istisna olmaqla, nəinki siyasi və ictimai tələbli aksiyalar, hətta məhdud saylı insanların ictimai maraq kəsb edən məhkəmələrin qarşısında toplaşması da güc strukturlarının müdaxiləsi ilə müşayət olunub”, hesabatda deyilir.

Təşkilat hesab edir ki, siyasi, ictimai, inanclı fəallara qarşı repressiyalar kəmiyyət və keyfiyyət baxımından güclənib, siyasi məhbusların sayı 2023-cü ilin dekabr ayındakı 254 nəfərə qarşı 2024-cü ilin dekabr ayında 331 nəfər olub, bir ildə 77 nəfər artıb.

“2023-cü ilin noyabrında “Abzas Media” jurnalistlərinin həbsilə başlayan dalğa 2024-cü ildə “Toplum TV”, “Meydan TV”, “Kanal13”, “Məclis.info” jurnalistlərinə qarşı cinayət işlərilə davam edib. Həmin il “Xural” İnternet televiziyasının rəhbəri Əvəz Zeynallı, bloqer və vətəndaş cəmiyyəti fəalı Bəxtiyar Hacıyev həbs edilib. Həmçinin Seçkilərin Monitorinqi və Demokratiyanın Tədrisi Mərkəzinin rəhbəri Anar Məmmədli və “Müdafiə Xətti” hüquq müdafiə təşkilatının icraçı direktoru Rüfət Səfərov həbs edilib”.

Hesabatda deyilir ki, Anar Məmmədlinin həbsi beynəlxalq təşkilatların keçirilən seçkilər haqda rəyini nəzərə aldığı yeganə seçki monitorinqi təşkilatının ləğv edilməsinə yönəlib, Rüfət Səfərovun həbsi isə həm “Müdafiə Xətti” hüquq-müdafiə təşkilatının fəaliyyətinin iflic edilməsinə yönəlib, həm də onun ABŞ Dövlət Departmentinin “İnsan Hüquqları Müdafiəçisi Mükafatı”nın qalibi olmasına reaksiyadır.

Hesabatda Siyasi Menecmet institunun təsisçisi Azər Qasımlının, müxalifətçi siyasətçilər Tofiq Yaqublu və Qubad İbadoğlunun, Qarabağ müharibəsi veteranı Rza Səfərsoyun və digər fəalların əsassız həbs olunduğu göstərilir.

Sənəddə deyilir ki, təqsirləndirilən şəxslərin və məhkumların saxlanma şəraiti beynəlxalq standartlardan aşağı olmaqda davam edib.

“Əsas səbəblər iki yeni həbsxana kompleksinin istifadəyə verilməsinə baxmayaraq, cəzaçəkmə müəssisələrində və təcridxanalarda saxlanma yerlərinin real məhbus sayından az olması, əksər tikililərin köhnəliyi, müasir standartlara cavab verməməsi, məhbusların və təqsirləndirilən şəxslərin qida və sanitar-gigiyenik vasitələrlə təminatının müasir standartlara cavab verməməsi, sovqat çatdırılması və görüş qaydalarının ifrat sərtliyi, tibbi xidmətin əvvəlki illərlə müqayisədə daha aşağı keyfiyyətdə olmasıdır.

“Müdafiə Xətti” hesab edir ki, əvvəlki illərlə müqayisədə məhbuslar üçün tibbi xidmətin keyfiyyəti pisləşib.

“Təcridxanalarda sıxlıq müxtəlif kateqoriyalardan olan məhbusların, o cümlədən risk qrupuna daxil şəxslərin bir yerdə saxlanmasına səbəb olur ki, bu da müxtəlif insidentlərin baş verməsinə, yoluxucu xəstəliklərin yayılması təhlükəsinə gətirib çıxarır. 2018-cu ildə Daxili İşlər Nazirliyinin inzibati həbsdə olanların saxlanması təcridxanasında yeni korpusun istifadəyə verilməsinə baxmayaraq, ifrat sərt sovqat qaydaları, yataq dəstlərinin vaxtında dəyişdirilməməsi, sıxlıq səbəbindən risk qrupundan olan şəxslərin başqaları ilə bir yerdə saxlanması, qida və telefon əlaqəsinin, gəzinti normalarının standartlara cavab verməməsi davam edir”.

“Məhkəmələrin, xüsusən Ali Məhkəmənin və Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin saxlanma bokslarındakı şəraitin həddən artıq ağır olması davam edir, qışda soyuq, yayda dözülməz isti, ventilyasiyanın olmaması səbəbindən siqaret tüstüsünün təsiri məhkəməyə gətirilən məhbusların sağlamlığına və psixi durumuna mənfi təsir edir”, hesabatda deyilir.

Təşkilat hesab edir ki, ölkədə istintaqa cəlb edilən, saxlanılan şəxslərin və məhkumların hüquqi müdafiəsi sivil dünyada ən aşağı yerlərdən birini tutmaqda davam edir.

“Buna səbəb vəkillərin sayının normadan bir neçə dəfə az olması, hüquqi xidmətin minimum müqavilə qiymətinin vaxtaşırı artırılaraq çoxları üçün əlçatmaz olmasıdır.

Məhkəmə proseslərində mütəmadi olaraq vəkillərin peşə fəaliyyətinə hakimlər, prokurorluq nümayəndələri, son zamanlar hətta konvoy əməkdaşları tərəfindən maneələrin yaradılması onların işinin effektivliyinə ciddi zərər vurur”, sənəddə qeyd edilir.

“Müdafiə Xətti” hüquq-müdafiə təşkilatı hakimiyyət orqanlarını hesabatda göstərilən insan hüquqları pozuntularını aradan qaldırmağa, Azərbaycanın imzaladığı konvensiya və bəyannamələr və ölkə Konstitusiyası ilə qoyulan öhdəliklərə əməl etməyə çağırır.

Bununla yanaşı, Azərbaycan hakimiyyəti ölkədə konstitusiya və qanunvericiliyin normalarının pozulması ilə bağlı fikirləri qəbul etmir. Rəsmi Bakı ölkədə fundamental hüquqların tam təmin edildiyini, insanların iradəsinə görə təqiblərə məruz qalmadığını bildirir. Ölkə rəsmiləri siyasi məhbus anlayışını ümumiyyətlə qəbul etmir və siyasi məhbusların olmadığını bəyan edir.

Həmçinin hüquq mühafizə orqanları işgəncə, qeyri insani rəftarlarla bağlı tənqidlərin reallığı əks etdirmədiyini bildirir.

Penitensiar Xidmət isə Amerikanın Səsinin sorğusuna cavabda təcridxanalarda və cəzaçəkmə müəssisələrində saxlanılan insanlarla qanunvericilik normalarına uyğun rəftar edildiyini bildirib.

Amerikanın Səsi 

Əziz Orucov

Yanvarın 24-də Səbail Rayon Məhkəməsində “Kanal-13” İnternet- nəşrin rəhbəri Əziz Orucovun işi üzrə proses davam edib.

Vəkil Fəxrəddin Mehdiyevin sözlərinə görə, iclasın əvvəlində hakim Orucovun ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı əvvəlki prosesdə verilmiş vəsatəti təmin etməyib.

Sonra müdafiə tərəfi jurnalistlərin prosesə buraxılması və çəkiliş aparmaq üçün şəraitin yaradılması barədə vəsatət qaldırıb.

Lakin hakim Günel Səmədova bildirib ki, jurnalistlərin iştirakına ehtiyac yoxdur və onlar məlumatı məhkəmənin mətbuat xidmətindən ala bilər.

Müdafiə tərəfi qeyd edib ki, jurnalistlərin buraxılmaması məhkəmənin aşkarlığı prinsipini pozur. Bundan əlavə, Orucov özü jurnalistdir və məhz peşə fəaliyyətinə görə həbs olunub, odur ki, bu iş böyük maraq doğurur.

Lakin hakim Səmədova vəsatəti təmin etməyib.

Sonra zərərçəkmiş tərəfin nümayəndəsi – Daşınmaz əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin əməkdaşı gəlmədiyindən iki şahid dinlənilib.

Onlardan biri fəhlə olub, evin tikintisində iştirak edib. O deyib ki,  işə Orucov tərəfindən cəlb edilib.

Digər şahid Orucovun guya ətraf mühitə, yaşıllıqlara ziyan vurması ilə bağlı ibtidai istintaqda verdiyi ifadələrdən imtina edib.

Hər iki şahidin ifadələri Orucovun ittiham olunduğu cinayət üzrə hər hansı günahını təsdiqləməyib.

Növbəti məhkəmə iclası fevralın 5-nə təyin edilib.

* Əziz Orucov 27 noyabr 2023-cü ildə özbaşına tikinti ittihamı ilə saxlanılıb. Sonradan  Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2 (qabaqcadan əlbi olan bir qrup şəxs tərəfindən qaçaqmalçılıq) maddəsilə ittiham olunub.

Lakin ibtidai istintaqın nəticələrinə əsasən qaçaqmalçılıq ittihamı ləğv edilib.

İş məhkəməyə Cinayət Məcəlləsinin 188.2-ci (mülkiyyət hüququ olmadan icazəsiz tikinti) maddəsilə verilib. Bu ittihamla onu üç ilə qədər məhdudiyyət və ya həbs təhlükəsi gözləyir.

Əziz Orucov ittihamları rədd edir. Hüquq müdafiəçiləri onu siyasi məhbus kimi tanıyıblar.

Turan